Czy organ może stosować przepisy, które jeszcze nie obowiązywały? Wyrok WSA w Gdańsku

Pytanie o to, czy organ powinien stosować przepisy, które formalnie nie obowiązywały jeszcze w dniu wydania decyzji, brzmi z pozoru akademicko, a w rzeczywistości potrafi przesądzić o losie konkretnej sprawy. Stało się ono jednym z kluczowych zagadnień rozstrzygniętych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 23 kwietnia 2026 r. (sygn. akt III SA/Gd 559/25), który dotyczył opróżnienia lokalu pozostającego w dyspozycji Policji.

Stan faktyczny i problem prawny

W toku postępowania weszła w życie nowelizacja ustawy o Policji, której ustawodawca nadał moc obowiązującą od 1 lipca 2025 r., a więc obejmującą również okres wcześniejszy. Powstało więc pytanie, czy nowe przepisy mogą znaleźć zastosowanie do sprawy, która rozpoczęła się jeszcze pod rządami dawnego stanu prawnego. Punktem wyjścia jest tu zasada lex retro non agit, zgodnie z którą prawo co do zasady nie działa wstecz, jednak sąd przypomniał, że zasada ta nie ma charakteru absolutnego.

Stanowisko sądu

Wojewódzki sąd administracyjny wskazał, że jeżeli nowe przepisy realizują ważny cel społeczny i poprawiają sytuację obywatela, mogą znaleźć zastosowanie także do spraw pozostających w toku. W ocenie sądu właśnie taki charakter mają regulacje chroniące osoby znajdujące się w szczególnej sytuacji życiowej przed eksmisją pozbawiającą ich dachu nad głową, ponieważ ich celem jest realna ochrona przed bezdomnością. W konsekwencji sąd uchylił decyzje wydane w obu instancjach.

Najciekawsze jest jednak to, że sąd nie poprzestał na samym uchyleniu rozstrzygnięć. Uznał bowiem, że po zmianie przepisów, w okolicznościach tej konkretnej sprawy, utraciła ona charakter sprawy administracyjnej, co oznaczało, że organ przestał być właściwy do dalszego prowadzenia postępowania, a ewentualne dochodzenie opróżnienia lokalu powinno nastąpić przed sądem powszechnym. Z tego względu sąd dodatkowo umorzył postępowanie administracyjne, zamykając drogę administracyjną i wskazując właściwy tryb cywilny.

Dlaczego warto zwrócić na to uwagę

Wyrok dobrze pokazuje, że zmiana prawa może oddziaływać nie tylko na treść uprawnień stron, ale również na właściwość organów oraz na sam tryb rozpoznawania sprawy. Mechanizm, w którym wejście w życie nowych przepisów przenosi sprawę z trybu administracyjnego do postępowania przed sądem powszechnym, łączy się z trybami opróżnienia lokalu i ochroną osób szczególnie chronionych, o których pisałam wcześniej. Dla osoby, której sprawa toczyła się jeszcze pod dawnymi przepisami, oznacza to, że warto sprawdzić, czy w międzyczasie nie zmienił się stan prawny w sposób, który wpływa na jej sytuację.

Jeżeli Twoja sprawa o opróżnienie lokalu rozpoczęła się przed zmianą przepisów, zapraszam na konsultację w sprawie uprawnień mieszkaniowych funkcjonariuszy — ocenimy, jakie znaczenie ma dla niej obecny stan prawny.