Zaniżony ekwiwalent za niewykorzystany urlop — przelicznik 1/21 i prawo do wyrównania

Przez wiele lat policjantom zaniżano ekwiwalent za niewykorzystany urlop, opierając się na przepisie, który po wyroku Trybunału Konstytucyjnego został wyeliminowany z obrotu prawnego i nie może już stanowić podstawy orzekania. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 marca 2026 r. (sygn. akt III OSK 1482/23) po raz kolejny jednoznacznie potwierdził kierunek wykładni ukształtowany po wyroku Trybunału z 30 października 2018 r. (sygn. akt K 7/15), co dla wielu byłych i obecnych funkcjonariuszy ma bardzo wymierne znaczenie finansowe.

Co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego

Trybunał uznał, że nie sposób dłużej stosować przelicznika 1/30, ponieważ ta norma nie odpowiadała realnej wartości dnia pracy funkcjonariusza i z tego powodu została usunięta z systemu prawa. W jej miejsce przyjęto, że ekwiwalent powinien odzwierciedlać rzeczywistą wartość dnia pracy, co w praktyce oznacza przelicznik 1/21 miesięcznego uposażenia. Trybunał wyjaśnił również, że przepisy przejściowe nie przywracają niekonstytucyjnych rozwiązań, a zatem powołanie się na wcześniejsze brzmienie ustawy nie otwiera drogi do powrotu do zaniżonego przelicznika.

Konsekwencje praktyczne według NSA

W ślad za tym Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, że policjant może obecnie domagać się wyrównania ekwiwalentu także za okres sprzed 2018 r., obliczonego według korzystniejszego przelicznika 1/21. Z perspektywy praktyki istotne jest to, że bez znaczenia pozostaje sama data zwolnienia ze służby, ponieważ liczy się moment wydania decyzji, a ten musi uwzględniać aktualny standard konstytucyjny. Innymi słowy, organ rozstrzygający dzisiaj nie może opierać się na normie, której w porządku prawnym już nie ma.

Stanowisko to wpisuje się w utrwaloną linię orzeczniczą, którą potwierdzają kolejne wyroki NSA, w tym orzeczenia o sygnaturach III OSK 124/24 z 6 sierpnia 2025 r., III OSK 7142/21 z 13 czerwca 2025 r. oraz III OSK 2131/22 z 28 maja 2024 r. Konsekwencja sądu w tej kwestii sprawia, że trudno dziś mówić o rozbieżnościach co do samego kierunku wykładni.

Co to oznacza dla funkcjonariuszy

W praktyce tysiące funkcjonariuszy może dochodzić wyrównania zaniżonego ekwiwalentu, a podtrzymywanie odmowy jego wypłaty nie znajduje obecnie oparcia w przepisach, generuje kolejne przegrane sprawy i naraża Skarb Państwa na dodatkowe koszty postępowań. Dla osoby zainteresowanej oznacza to, że warto sprawdzić, według jakiego przelicznika wyliczono jej ekwiwalent, oraz ocenić, czy w danej sprawie nie upłynęły jeszcze terminy pozwalające dochodzić wyrównania. Choć linia orzecznicza jest korzystna, każda sprawa wymaga indywidualnej oceny stanu faktycznego i dokumentów.

Jeżeli podejrzewasz, że Twój ekwiwalent za niewykorzystany urlop wyliczono według przelicznika 1/30, skontaktuj się ze mną — ocenimy, czy w Twojej sprawie przysługuje wyrównanie.